De naam is 'Jack-Op'. Op het etiket leest men bovendien 'een traditie'. Het wordt bezongen als het 'Werchters bier' (1). Het kan omgeschreven worden als een fruitige gueuze en op café bestel je het meestal als 'hetzelfde alstublieft'. Allemaal woorden die wijzen op het legendarische flessenbier. Het zijn echter stuntelige pogingen om iets van zijn karakter te vatten. Ernest Claes komt iets dichter in de buurt wanneer hij Jack-Op beschrijft als het mannelijke heimatkrachtige bier dat ge best moest drinken in uw hemdsmouwen, als de uitverkoren en krieuwelende drank van de staatsgetrouwe rollers, als de vreugde van de in zijn examen geslaagde en de troost van de in zijn examen gebuisde student en tenslotte als het kalmerende of superlativerende element tegen alle gevaarlijke emoties in de kwestie van professoren en cursussen, van walenwrok en flaminganterij, van Leuvense meisjes en academische meisjes en academische overheid. Maar ook hij raakt niet aan de kern van de zaak met deze poétische opsomming. Elke definitie van Jack-Op is onvolledig; telkens nieuwe dimensies komen aan de oppervlakte en nooit raakt onze geest verzadigd met kennis over de leerrijkste der dranken. Tijd daarom om Jack-Op beter te leren kennen!

Stoutmoedig

Ondanks het feit dat het belang voor de mensheid van deze studie schromelijk onderschat wordt, dient de stoutmoedige die zich eraan waagt ze uit te voeren in het achterhoofd te houden dat het werkelijk doorgronden van zijn onderwerp niet voor het beperkte menselijke begripsvermogen is weggelegd. Wijsgeer noch wetenschapper, kardinaal noch ketter, keizer noch landman, burger noch arbeider kan dit transcedente bier volledig bevatten. De één zal zich erbij neer moeten leggen dat de leer van het Werchters bier (2) als dogma moet aanvaard worden, de ander zal tot het besef komen dat Jack-Op slechts axiomatisch kan benaderd worden: de rede heeft er hoegenaamd geen vat op. Daarom zal ik u, met haast onmenselijke geestelijke inspanning, trachten enkele karakteristieken op te helderen, maar verder dan dat durf ik in mijn beloftes niet gaan.

Bekrachtiging

Uw dienaar en schrijver dezes verricht zijn eenzame arbeid met als inspiratiebronnen een stevig tas Colombiaanse koffie, vergezeld van een pittige 12 years old Scotch, aromatisch gecomplementeerd met een niet te versmaden Sumatra cum laude. Waarom, zo hoor ik u zich afvragen, zet men bij het schrijven van een stuk over 't Werchters bier niet de besproken teut aan de mond om het werk dat nu de geest moet verrichten te laten inspireren door het vurig in het lichaam wervelende gerstenat in kwestie? Welnu, de reden daarvoor is dat dit hemels bier uitsluitend genoten wordt met maten. In tegenstelling tot veel andere geestrijke dranken waarop al te vaak de eenzame zich verlaat om er de ontbrekende warmte en gezelligheid in te zoeken, wordt Jack-Op gedronken als een unieke bekrachtiging van de vriendschapsband. Jack-Op drinkt dan ook de rolder die 's avonds in gemoedelijke stemming van jeugd en liefde van de ene herberg naar de andere pelgrimeert (3), de eenzame blokker zal echter niet de euvele hoogmoed hebben in zijn afzondering de smaak van Jack-Op te genieten zonder de traditie erachter in samenzijn te bestendigen.

Impulsief

Een eerster, eerder praktisch, maar veelvoorkomend probleem dat bij de regelmatige consumptie van Jack-Op opduikt, is voorraad. Een groep liefhebbers kan namelijk zonder moeite alle theorieën van de grootste vernuftelingen die in de economie over voorraadbeheer het hoofd gebroken hebben, waardeloos maken. Jack-Op wordt immers impulsief gedronken en is eerder dan aan vaste consumptiepatronen waarop statistische analyse kan losgelaten worden, gebonden aan de menselijke willekeur. Daarom is het slechts aan weinigen gegund het licht te zien in de wetenschappelijke vraagstuk. Alle economen in de wereld kunnen echter niet optornen tegen de eenvoudige, doch doorwrochte logica van de uitbater van de herberg die schuilt onder de toren van de Sint-Geertruikerk te Leuven (4), het hoofdkwartier van elke zichzelf respecterende Jack-Opofiel (5). Om een versterkte vesting in te nemen, is zware artillerie en een ontzagwekkend beleg noodzakelijk. Welaan: om 's mans enige levensdoel te verwezenlijken, zorgt de Jomme - zoals hij aangesproken wordt - voor een voorraad die enkele grootteordes hoger ligt dan de meest optimistische schatting van het op een rationale basis waarschijnlijk geachte verbruik (6). Slechts met deze in de ogen van de wetenschap absurde voorraadpolitiek wil hij zijn etablissement 's middags openen voor het publiek, zonder in verlegenheid dreigen gebracht te worden door uitputting en faling.

Gemeenschap

Het volgende aspect dat belicht wordt, is van meer culturele aard. Tal van genotsmiddelen ontwikkelen rond hun gebruik een waarachtige cultus (7). Zonder het onderwerp van deze uiteenzetting schromeloos tot de categorie der genotsmiddelen te willen rekenen en zo te negeren dat het deze op vele vlakken overstijgt, moet ik de vaststelling maken dat het er veel karakteristieken mee deelt. Jack-Op is een traditie, zoveel staat vast. Ondanks dappere pogingen uit het verleden de gebruiken op schrift te stellen, waaronder het werk van Ernest Claes, vastgelegd in het eerder genoemde boek over het Leuvense studentenleven, dat wellicht elk ander streven naar volledigheid - niet in het minst hetgeen waarover u nu uw ogen laat glijden - in de schaduw stelt, is de Jack-Opcultus voornamelijk het product van een mondelinge overlevering. De continuïteit van deze traditie is gekluisterd aan het beginsel dat Jack-Op immer in gezelschap genuttigd wordt. Uit de aard van de zaak volgt dat zulk een hechte gemeenschap ontstaat van al wie in ditzelfde bier lafenis zoekt. Deze groep is dus buiten zijn traditie niet gebonden aan enige wetten of voorschriften en zal dus organisch gedijen. De inwijding van een nieuwe uitverkorene zal niet verloepen volgens geijkte procedures of aan opgelegde voorwaarden verbonden zijn, slechts de stringente debatcultuur die in deze gemeenschappen welig tiert (8), kan ervoor zorgen dat elkeen zich enthousiast achter het gemeenschappelijke element in het samenzijn schaart en zich inlijft in de traditie.

Wezenlijk

Zo zal de werkgemeenschap van Jack-Opdrinkers zich bezinnen over wezenlijke vragen als: waarom heeft het de Schepper behaagd dit flesjesbier niet in tonnen aan te bieden, wat toch een debietverhogend alternatief had kunnen zijn? Wat is de diepere zin van de kledijcode die vereist dat de consumptie in hemdsmouwen voltrokken wordt? Hoe kan hetzelfde vocht bij kilte een behaaglijke gloed schenken en evenzo bij hitte een welkome verfrissing? Onder welke omstandigheden is het verkieslijk te drinken uit het flesje, dan wel te schenken in een glas? Waarom blijft Jack-Op voor aficionados zeer aantrekkelijk (9)? Wat is er van de geruchten als zou de roes van ons bier een gevolg zijn van een geneeskrachtig plantaardig ingrediënt uit de orde der netelachtigen (10)? Wat verklaart het markante verschijnsel dat ondanks het feit dat de viscositeit en andere fluïdale constanten van Jack-Op dezelfde zijn als die van het gemiddelde bier, hij zoveel vloeiender en gelijkmatiger door het keelgat vloeit? Welke duistere processen in het menselijke metabolisme bewerkstelligen het fenomeen dat men omschrijft als 'het jubelen van de maag' dat met elke slok gepaard gaat? U merkt: de onderwerpen van gesprek zijn legio!

Eerbied

Op de meeste van deze vragen blijven de antwoorden vaag, maar niettemin is het nuttig de weinige kennis die reeds bijeengesprokkeld is omtrent het wezen van de goddelijke drank voor te stellen. Zo scharen de meeste Jack-Opogeten (11) zich achter de stelling dat hun bier niet in tonnen aangeboden wordt omdat de eerbied die het vocht afdwingt, niet toelaat dat het, vooraleer in het keelgat van de uitverkoren bestemmeling te verdwijnen, een onzekere tocht moet afleggen langs kronkelige slangen, pijpen en buizen, opgejaagd door een ongezonde overdruk koolzuurgas om zich met geweld uit een brutaal gehanteerde tapkraan te storten. De puriteinen trekken deze gedachtengang door en verkiezen dan ook de tussenstap waarbij het glas dat als tijdelijk recipiënt dienst doet, te vermijden. Zij zullen immer met een krachtdadig en manhaftig gebaar de teut rechtstreeks aan de lippen plaatsen.

Ontzagwekkend

Wij gaan onze gedachten nog even verder laten glijden over het verschil tussen glas- en flesdrinkers. Wie de teut met de lippen omhelst, krijgt de mogelijkheid de slok meer kracht bij te zetten door het hoofd vervaarlijk naar achter te werpen en de fles in omgekeerde positie te brengen om zo het vocht kordater de ingewanden in te loodsen; wie het glas verkiest en toch zulks zou pogen met een volle pint zal zich immers ongetwijfeld bezondigen aan het morsen van Jack-Op en door zijn onbehouwen optreden de gemeenschap tot schande maken. Welnu, is het niet zo dat het aldus drinken van een slok uit een fles gepaard zal gaan met een indrukwekkend zwaaiend armgebaar en is het niet wie zulks in hemdsmouwen vertoont die het meeste ontzag zal wekken? Misschien kan dat de kledijcode wel verklaren, misschien is er toch een dieperliggende en ondoorgrondbare reden voor ...

Dit zijn slechts enkele van de vele raadselen waarvan hier in kort bestek getracht wordt een tip van de sluier op te lichten. Nog zoveel noeste arbeid staat onze kleine maar dappere werkgemeenschap te wachten om iets dichter het mysterie van Jack-Op te doorgronden en nog zovele uren zullen we moeten besteden aan de studie en de overlevering van de traditie. Tot in de kleinste details zullen we de geest van elke beschikbare druppel Jack-Op tot ons moeten laten doordringen om klaarheid te krijgen en honderden, zoniet duizende Jack-Ops zullen nodig zijn om inzicht te krijgen in het omvattende geheel.

Jac van Roost jr.

Voetnoten:

(1) O.a. in de Oude-rolderklacht.
(2) Deze volkse betiteling is in deze context een ironische paradox.
(3) Ernest Claes in Leuven, O schone dagen!
(4) Deze herberg heet dan ook heel toepasselijk Onder de Toren.
(5) Naast de Jack-Opofiel kent men ook de Jack-Opoloog, zoals uw dienaar zich betitelt, en hun aartsvijand de Jack-Opofoob: hij zal nooit het licht aanschouwen ... Wie de zonde begaat Jack-Opglazen te breken wordt Jack-Opoclast geheten. De Jack-Opandristen willen het gebruik uitsluiten voor vrouwen, vooral als zij zich Jack-Opoclastisch gedragen. Jack-Opogamie wordt door de kerk tot op heden spijtig genoeg niet aanvaard. Wie na overconsumptie een Jack-Opokliene houding begint aan te nemen, dreigt omver te vallen.
(6) Voor cijfergegevens verwijs ik graag naar de waarnemingen die Jack-Opoloog T. Valckx op de betreffende locatie gedaan heeft.
(7) Verwijzen we maar naar de regelgeving die voor het roken van een sigaar geldt en die een zichzelf respecterend sigarenroker nauwgezet volgt, om zich bij zijn collega's niet ten schande te maken!
(8) De gesprekken die zich zo ontwikkelen, worden door buitenstaanders vaak afgedaan als cafépraat, zattemansklap of toogverhalen, maar de ingewijden weten wel beter!
(9) In het KVHV-Leuven is ten bewijze hiervan een werkgroep Jack-Op en sigaren werkzaam.
(10) Deze geruchten schijnen hun oorsprong te vinden in een visioen dat een bekend doch niet nader genoemd Jack-Opoloog ooit kreeg na een al te geestrijke nachtelijke inspanning.
(11) De Jack-Opogeet bestudeert de leer van de traditie.

Het Werchters studentenbier Jack-Op werd sinds 1869 gebrouwen door Felix van Roost te Werchter in de stoombrouwerij 'De Palmboom'. Tegenwoordig wordt het gebrouwen in de brouwerij 'Belle-Vue' van de Interbrewgroep te Brussel.

In volgende etablissementen te Leuven kunt u het verkrijgen:

• Drankhandel Terclavers, Mechelsestraat, Leuven
• De Vagant, Vismarkt 7, 3000 Leuven (tel.: 016/22.09.57)
• Fakbar Letteren, Blijde-Inkomststraat 11, 3000 Leuven
• Klein Tafel Rond, Grote Markt 4, 3000 Leuven (tel.: 016/22.04.52)
• Moorinneke, Grote Markt 8, 3000 Leuven (tel.: 016/20.17.69)
• Onder de Toren, Half Maartstraat 4, 3000 Leuven (tel.: 016/20.29.45)
• Peroket, Tiensestraat 72, 3000 Leuven (tel.: 016/23.35.69)
• RC-bar, Groenveldlaan 1 (onder Alma 3), 3001 Heverlee
• Vesalius, Sint-Hubertusstraat 11/13, 3000 Leuven (tel.: 016/22.14.46)
• Verbondshuis KVHV-Leuven, Naamsestraat 32, 3000 Leuven (tel.: 016/22.90.98)
• Corpshuis Flaminea, Brabançonnestraat 34, 3000 Leuven